Tòa nhà xanh, tòa nhà bền vững hay tòa nhà tiết kiệm năng lượng là một trong số các tên gọi khác nhau hiện được sử dụng để chỉ những tòa nhà thân thiện với môi trường. Tòa nhà xanh là những tòa nhà trong đó không chỉ tối ưu hóa việc sử dụng năng lượng mà còn áp dụng các chiến lược thiết kế tiên tiến.

Bên cạnh việc nâng cao hiệu quả các khía cạnh liên quan trực tiếp tới môi trường còn tập trung tới cả các khía cạnh khác trong hoạt động của một tòa nhà như chi phí cho vòng đời, vấn đề về sức khỏe, khía cạnh về văn hóa xã hội…

Có một số thuật ngữ khác nhau được sử dụng đối với những tòa nhà có những đặc điểm ưu việt hơn so với các tòa nhà truyền thống. Những thuật ngữ đó bao gồm 'Tòa nhà tiết kiệm năng lượng', vốn chỉ quan tâm tới khía cạnh sử dụng năng lượng trong tòa nhà tới những thuật ngữ phức tạp hơn như 'Tòa nhà bền vững', trong đó quan tâm tới cả nhiều khía cạnh khác.

Một số đặc điểm của Tòa nhà xanh như sau

Sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên tự nhiên; Giảm thiểu chất thải; Sử dụng những vật liệu xây dựng thân thiện môi trường; Hòa hợp với điều kiện khí hậu khu vực; Sử dụng ít năng lượng để vận chuyển vật liệu xây dựng trong quá trình xây dựng; Gây ít tác động xấu tới xung quanh (tiếng ồn thấp, xả khói thải, phát sinh mùi; Chi phí phát sinh trong vòng đời của tòa nhà thấp; Sức khỏe của người sử dụng; Vị trí tòa nhà gần với các địa điểm công cộng (để giảm thiểu tác động của việc đi lại giữa tòa nhà tới các vị trí này); Quản lý và duy trì tòa nhà hiệu quả; Thân thiện đối với người sử dụng;

Có môi trường trong nhà tốt và thuận lợi

Như vậy, tòa nhà xanh là những tòa nhà trong đó có sự tối ưu hóa dựa vào hệ sinh thái khu vực, sử dụng những nguyên liệu bản địa càng nhiều càng tốt, được xây dựng với định hướng cắt giảm năng lượng, nhu cầu về nước và nguyên vật liệu.

Ngôi nhà truyền thống Việt Nam trước kia thường được thiết kế rất thân thiện với môi trường. Những bức tường dầy, mái ngói đảm bảo luôn mát mẻ vào mùa hè và ấm áp vào mùa đông. Nguyên vật liệu xây dựng như tre, nứa, gỗ, đất… cũng hầu hết được sử dụng tại chỗ. Thuật phong thủy trong xây dựng cũng tạo ra những hòa hợp giữa ngôi nhà với thiên nhiên, giúp giảm thiểu nhu cầu sử dụng năng lượng cho thông gió, chiếu sáng.

Tuy nhiên, với sự phát triển của công nghiệp hóa, các tòa nhà hiện nay có xu hướng cách biệt với môi trường bên ngoài bằng bê tông, cửa kính và những nguyên vật liệu nhân tạo khác. Bởi vậy chúng sử dụng rất nhiều năng lượng cho làm mát, sưởi, chiếu sáng, thông gió… . Tại Châu Âu, người ta tính toán rằng hoạt động của các tòa nhà tại đây sử dụng tới 42% tổng năng lượng cuối cùng và xả thải ra tới 35% tổng lượng khí nhà kính.

Nhu cầu của người sử dụng

Nhu cầu của các tổ chức, doanh nghiệp trong việc cần có nơi làm việc 'xanh hơn' là động lực rất lớn trong việc thúc đẩy phát triển các 'Tòa nhà xanh'. Chi phí sử dụng điện là một trong những chi phí cao nhất trong hoạt động của 1 tòa nhà. Những nghiên cứu cho thấy các Tòa nhà xanh có thể tiết kiệm được điện năng tới 30% so với các tòa nhà truyền thống.

Một yếu tố nữa ảnh hưởng tới việc gia tăng nhu cầu những Tòa nhà xanh là xu hướng báo cáo về những thành tích đạt được về trách nhiệm xã hội, trong đó bao gồm cả vấn đề môi trường. Chỉ trong khoảng 1 thập kỷ lại đây kể từ khi khái niệm trách nhiệm xã hội doanh nghiệp được tiếp nhận rộng rãi, hầu hết các tập đoàn lớn trên thế giới hiện nay đều lập các Báo cáo doanh nghiệp bền vững, thông qua đó họ có thể thu hút và duy trì được nguồn nhân lực trình độ cao. Đặc biệt những lao động có trình độ thường xem báo cáo này và coi đó là một nguồn thông tin quan trọng để quyết định lựa chọn nơi làm việc.

Mở ra cơ hội kinh doanh cho chủ tòa nhà

Thống kê hiện nay tại Mỹ cho thấy những tòa nhà xanh có tỷ lệ cho thuê cao hơn, tỷ lệ trống thấp hơn, cho thuê nhanh hơn và sử dụng ít năng lượng cũng như các chi phí vận hành khác hơn so với các tòa nhà truyền thống, mang lại lợi nhuận cao hơn cho chủ đầu tư.

Vai trò của Chính phủ

Các qui định từ Chính phủ vốn vẫn là động lực cơ bản dẫn hướng cho sự phát triển các giải pháp về môi trường nói chung cũng như sự phát triển của Tòa nhà bền vững nói riêng. Định hướng của chính phủ nhằm đảm bảo giảm lượng CO2 phát thải ra môi trường thông qua các cơ chế như thuế, thiết lập các tiêu chuẩn và qui định. Một số giải pháp can thiệp được sử dụng như đưa ra qui định loại tòa nhà nào được phép xây dựng và cách thức chúng được quản lý, vận hành; yêu cầu chủ tòa nhà phải thông báo những đặc tính về sử dụng năng lượng cũng như những đặc tính khác về môi trường của tòa nhà. Chính sách thuế cao đối với những tòa nhà kém hiệu quả và trợ cấp cho những tòa nhà hiệu quả hơn…

Sự gia tăng của các ông trùm trong lĩnh vực bất động sản

Nhiều ông trùm bất động sản hiện nay mở rộng hoạt động của họ với qui mô toàn cầu. Họ có xu hướng tạo dựng thương hiệu và gia tăng giá trị các dịch vụ của mình thông qua việc xanh hóa các tòa nhà, qua đó họ thiết lập các tiêu chuẩn của họ và áp dụng các tiêu chuẩn đó cho các tòa nhà của mình ở phạm vi toàn cầu. Hoạt động đó dần trở thành sức ép tới những người khác và dần trở thành phong trào xanh hóa các tòa nhà trên thị trường.

Xu hướng về môi trường hiện nay

Những áp lực từ các xu thế môi trường trong việc xanh hóa ngành công nghiệp bất động sản thường mang tính chất gián tiếp hơn là trực tiếp bằng cách gây ảnh hưởng tới các bên có liên quan tới chủ tòa nhà. Ví dụ một doanh nghiệp thường bị thúc đẩy tới việc tìm kiếm một nơi làm việc 'xanh hơn' nhằm thu hút và giữ chân lao động, nhằm tạo sự khác biệt hoặc nâng cao hình ảnh của mình trong con mắt của khách hàng…Tất cả những vấn đề đó đều có liên quan tới vấn đề về môi trường.

Nhằm chống lại sự phù thuộc vào nguồn năng lượng bên ngoài và giảm thiểu chất độc hại, EU đã thông qua "Chỉ thị hiệu quả năng lượng của tòa nhà - Energy Performance of Buildings Directive (EPBD)" vào năm 2002. Vào tháng 11/2009, các quốc gia EU đã đạt được thỏa thuận chính tị về chỉ thị EPBD mới 2009. Việc chấp thuận chính thức dự kiến diễn ra đầu năm 2010. Chỉ thị này qui định những tòa nhà mới xây phải đạt được mức "gần như không tiêu tốn năng lượng - Near zero energy" vào năm 2021 và tuân thủ theo các tiêu chuẩn môi trường mới chặt chẽ hơn.

Tóm lại, để ứng phó với những tác động xấu tới biến đổi khí hậu, sự thiếu hụt nguồn năng lượng, cắt giảm lượng phát thải CO2 và tuân thủ với những qui định về môi trường ngày càng chặt chẽ, lĩnh vực xây dựng, bất động sản cũng cần phải có chiến lược phát triển phù hợp trong việc thiết kế, xây dựng và sử dụng những tòa nhà sao cho thân thiện nhất với môi trường, tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên. Đây là nhu cầu tất yếu của xã hội trong tương lai gần.

Huyền Anh